دوشنبه ، 11 بهمن 1389 ، 05:48

مقدمه مصحّح

نوشته شده بوسیله محمد حمزه
به این مطلب رای دهید
(1 vote)

مقدمه مصحّح

 

بهداشت و سلامتی در ادیان الهی، مخصوصاً اسلام اهمیتی زمینی‌ـ‌آسمانی دارد. در متون اسلامی روایات فراوانی از پیامبر اسلام و ائمه معصومین ـ‌صلوات‌الله علیهم اجمعین‌ـ در اهمیت سلامتی و حفظ آن وارد شده و حفظ سلامتی بر هر شخصی لازم و واجب شمرده شده است.

سلامتی نعمت بزرگی است که کمتر کسی در حین صحت، وجود آن را درک می‌کند. بلکه تنها زمانی ارزش این گوهر گرانبها را در می‌یابد که آن را از دست داده باشد و چه بسا در این زمان، دیگر دستیابی به این درّ گرانمایه به آسانی ممکن نباشد.

حکمای پیشین ما نیز چنان اهمیتی برای حفظ سلامتی قائل بودند که در تعریف طب نخست آن را به میان می‌آوردند؛ چنانکه حکیم ابوعلی سینا در کتاب قانون در تعریف طب چنین می‌گوید: «ان الطب علم یتعرف منه أحوال بدن الانسان من جهة مایصح و یزول عن الصحة، لیحفظ الصحة حاصلة و یستردها زائلة». مضمون عبارت، طب را دانشی می‌داند که در مرتبۀ اول عهده‌دار شناخت و نگهداری تندرستی موجود است و سپس در مرتبۀ بعد هنگام زوال سلامتی، باید آن را به انسان باز گرداند.

بدیهی است که هر انسان عاقلی با کمی تفکر به این مسئله اذعان خواهد کرد که اگر تمامی امکانات مالی و رفاهی را در اختیار داشته باشد ولی از نعمت سلامتی به صورت نسبی یا کامل برخوردار نباشد هیچگونه آسایشی برای وی قابل تصور نخواهد بود.

پس لازم است انسان از تلاش برای کسب سلامتی و حفظ آن فروگذار نکند و بهای سلامتی را -که همان رعایت دستورهای بهداشتی و طبی است- بپردازد، ولی متأسفانه افراد زیادی را مشاهده می‌کنیم که برای دستیابی به گنج سلامتی حاضر به تحمل هیچ رنجی یا تقبل هیچ انضباطی نیستند و به خیال خام خود سلامتی را در مصرف منفعلانۀ انواع فرآورده‌های رنگارنگ تقویتی و مکمل جستجو می‌کنند. در حالی که به بیان حکیم محمد کاظم گیلانی حفظ صحت حاصل نمی‌شود مگر برای شخصی كه حریص نباشد بر شهوات و ضابط بر نفس و راسخ در عزم باشد كه هرچه واجب‌‌الترك است، ترك نمايد و قطعاً ديگر ميل بدان نكند و آنچه ضروري‌الاستعمال است، استعمال نمايد و اصلاً ترك نكند.

 

شیوه تصحیح حفظ‌الصحه ناصری

با جستجو در کتابخانه های اصلی کشور، تنها دو نسخه از حفظ‌الصحه ناصری به دست آمد. نسخه اصلی آن که احتمالاً به خط خود مؤلف نوشته شده در کتابخانه مرکزی آستان قدس نگهداری می‌شود که در تصحیح کتاب با رمز «الف» مشخص شده است. نسخة دیگر کتاب، نسخة چاپ سنگی آن می‌باشد که توسط عبدالله طبیب قاینی خراسانی در سال 1304 بازنویسی و چاپ سنگی شده که با رمز «ب» مشخص گردیده است. مشخصات کتاب شناسی این دو نسخه به این شرح است:

نسخه الف

مؤلف: محمد کاظم گیلانی

سال تألیف: 1277 هجری قمری

شماره عمومی: 9708

خط: نستعلیق مخلوط به شکسته

کاتب: ظاهراً خود مؤلف بوده است.

کاغذ: نخودی آهاری

جلد: تیماج ماشی یک‌لا

تعداد سطور: مختلف

تعداد ورقها: 108

اندازه صفحه: 20 × 13

واقف: خان بابا مشار

تاریخ وقف: اردیبهشت 1346

محل نگهداری: کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی

نسخه ب

مؤلف: محمد کاظم گیلانی

تصحیح: عبدالله طبیب قاینی خراسانی

سال تألیف: 1277 هجری قمری

نشر: طهران، عزیزالله بن باقر تاجر کتابفروش 1304 هجری قمری

شماره کتاب شناسی: 1/1/1/1/14131

شماره بازیابی: 14131 ن.1 ث. 6452

کاتب: محمد رضا بن محمد مهدی اصفهانی

جلد: مقوایی روکش تیماج قهوه‌ای با تزئینات مذهّب

تعداد سطور: مختلف

تعداد صفحه‌ها: 311

محل نگهداری: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران

 

برای تصحیح کتاب با توجه به قدمت و اصالت نسخة کتابخانۀ آستان قدس از آن به عنوان نسخه اساس استفاده گردید و مراحل ذیل برای تصحیح انجام شد:

1) پس از استنساخ و تایپ نسخة الف و مقابلة آن با اصل کتاب، موارد اختلاف بین دو نسخه مشخص شد. در این موارد تا جایی که از نظر مفهومی تغییری در معنی جملات پیدا نمی‌شد همان عبارات نسخه اساس (الف) برگزیده شد و مورد اختلاف در پاورقی بیان گردید، ولی در جایی که عبارت نسخة اساس، آشکارا اشتباه یا سخت نارسا بود ـ بر اساس اصول تصحیح انتقادی ـ عبارت نسخة بدل (ب) در متن قرار گرفت و مورد اختلاف در پاورقی ذکر شد. در مواردی که اختلاف مفهومی بین دو نسخه وجود داشت تا جایی که مقدور بود به دیگر کتب طب سنتی مثل خلاصةالحکمه عقیلی تصحیح استاد ناظم، تحفة حکیم مؤمن و مخزن‌الادویه (چاپ سنگی) مراجعه شد تا صحیح ترین عبارت در متن کتاب قرار داده شود.

در حین تصحیح مواردی پیدا شد که به نظر می‌رسید در هر دو نسخه در کتابت اشتباهی رخ داده است. در این موارد با مراجعه به سایر کتب معتبر طب سنتی، عبارت صحیح در متن وارد شد و موارد اشتباه در پاورقی ذکر گردید.

2) رسم‌الخط کتاب با توجه به دستور خط مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی ویرایش سال 86 تغییر یافت. شایع‌ترین کلمات تغییر یافته عبارت اند از:

 


نسخه کتاب

اصلاح شده

نسخه کتاب

اصلاح شده

دویم

دوّم

سیوم

سوّم

باالخاصیه

بالخاصیه

قوبی

قوبا

باالذات

بالذات

باالطبع

بالطبع

بطئی

بطیء

باالفعل

بالفعل

حیوه

حیات

صلوه

صلات

غذاءِ

غذای

مرباءِ

مربای

قوی

قوا

اعضا

اعضاء

استسقا

استسقاء

استوا

استواء

اطفا

اطفاء

انتفا

انتفاء

در مورد پیوسته نویسی و جدانویسی کلمات، به خصوص در مورد به و است نیز بر اساس دستور خط مذکور عمل شد.

3) در مواردی که جمله کامل نبود و نیاز به تکمیل داشت با توجه به قرینة موجود، کلمة مورد نظر در داخل [‌ ] قرار داده شد.

4) در مواردی که جمله کامل نبود و احتمال افتادگی کلمه داده می‌شد با مراجعه به کتب معتبر دیگر کلمة مورد نظر در داخل < > قرار داده شده و مأخذ آن در پاورقی ذکر گردید.

5) تلاش شد با استفاده از علائم سجاوندی و شیوه‌های نگارشی، صحیح‌ترین و در عین حال روان‌ترین متن فراهم شود.

6) تا جایی که مقدور بود نشانی آیات، روایات، اشعار و سایر نقل قولها ذکر گردید و در برخی موارد (مخصوصاً آیات)، لفظ و اعراب صحیح در متن کتاب گنجانده شد.

7) لغات دشوار متن با مراجعه به منابع مربوط اعراب گذاری شد.

8) در پایان کتاب در قسمت ترجمه لغات، با مراجعه به منابع معتبر از جمله لغت‌نامه دهخدا (نسخه نرم‌افزاری)، بحرالجواهر و منتهی‌الارب برخی عبارات دشوار ترجمه و شرح گردید و تلاش شد تا در عین اختصار، بهترین معانی متناسب با متن برگزیده و نوشته شود.

 

تشکر و قدردانی

خداوند را بر نعمت همدمی و انس با کلام یکی از واپسین حکمای طب سنتی ایران و ادای دین به وی سپاس می‌گذارم و از او امید فیض و رحمت پیاپی دارم، پدر و مادر مهربانم را گرامی می‌دارم و از همسر عزیز و فداکارم سپاسها دارم، زیرا که اگر گذشت و کمکهای بی‌وقفه او نبود قطعاً این اثر به ثمر نمی‌رسید.

از تمامی اساتیدم مخصوصاً سرور بزرگوارم، استاد اسماعیل ناظم ـ‌که هرچه دارم از اوست‌ـ قدردانی می‌کنم. از استاد مسعودی که با بازخوانی کتاب، موارد مبهم کتاب را روشن کردند و نکات بسیار ارزشمندی را متذکر شدند، بسی شکر دارم. همچنین از استاد عزیزم مهندس محمدکمالی‌نژاد که با نظرات عالمانه خویش سبب پربارتر شدن این اثر شدند، بسیار سپاسگزارم.

از دوست ادیب و بزگوارم جناب آقای دکتر مجید انوشیروانی تشکر می‌کنم که با مقاله عالمانه و ادیبانه خود رنگ و بوی دیگری به این اثر بخشیدند.

و بالاخره تشکر می‌کنم از استاد گرامی و مجری محترم طرح احیای میراث مکتوب طب سنتی ایران، جناب آقای دکتر محسن ناصری و همة همکاران این طرح، به‌خصوص دوست و برادر گرامی‌ام جناب آقای دکتر حسین‌رضایی‌زاده، مدیر طرح، که کمکها و راهنمایی‌هایش پیوسته راهگشای مشکلات بود.

و در پایان سپاسگزارم از مسؤلین کتابخانه‌های ملک و آستان قدس و مؤسسه مطالعات تاریخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل دانشگاه علوم پزشکی ایران که تصویر نسخه‌های خطی و چاپ سنگی حفظ‌الصحه ناصری را در اختیار اینجانب قرار دادند.

 

دکتر رسول چوپانی

پاییز 1387

آدرس ایمیل جهت جلوگیری از رباتهای هرزنامه محافظت شده اند، جهت مشاهده آنها شما نیاز به فعال ساختن جاوا اسكریپت دارید

 

 

صفحه اول نسخه خطی کتابخانه آستان قدس


صفحه آخر نسخه خطی کتابخانه آستان قدس

 

صفحه اول نسخه چاپ سنگی

صفحه آخر نسخه چاپ سنگی

محمد حمزه

محمد حمزه

E-mail: آدرس ایمیل جهت جلوگیری از رباتهای هرزنامه محافظت شده اند، جهت مشاهده آنها شما نیاز به فعال ساختن جاوا اسكریپت دارید
مطالب بیشتری که در این بخش خواهید یافت: « اسماعیل ناظم درضروريات تدبيراكل »
Login to post comments

دکتر محسن ناصری

دکتر محسن ناصری
پزشک و متخصص فارماکولوژی

استاد طب سنتی ایران

عضو هیئت علمی دانشگاه

تلفن مطب:  22865212

روزهای یکشنبه و چهارشنبه از ساعت 16 تا 20

خ شریعتی- بالاتر از حسینیه ارشاد- خ قبا

تلفن پیک دارو بعد از ویزیت:   09109104047