شنبه ، 27 فروردين 1390 ، 21:26

اصطلاحات مربوط به اشکال دارویی و شیوة کاربرد داروها

نوشته شده بوسیله محمد حمزه
به این مطلب رای دهید
(4 رای)

اصطلاحات مربوط به اشکال دارویی و شیوة کاربرد داروها


الف ـ اصطلاحات مربوط به مصرف داخلی دارو:

طبیخ: آب جوشانيدة دوا.

ـ طبیخ بومادران: به جوشاندة گل بومادران طبیخ بومادران می‌گویند. (جوشانده یک جزء گل بومادران در پنج جزء آب مثلاً 10 گرم آن در 50 سی‌سی آب). آشامیدن طبیخ دو مثقال از گل بومادران برای رفع احتباس حیض نافع است.

نقوع و نقيع: دوایی است که خيسانيده شده، پس از صاف کردن به‌کار می‌رود.

ـ نقوع اجاص (آلو بخارا) مرطّب معده است و برای رفع قي و غثیان صفراوی مفيد می‌باشد.

لَعوق: به‌معني انگشت‌پیچ است. داروی لیسیدنی است كه از معجون رقيق‌تر باشد.

ـ لعوق زوفا منقّی سینه از اخلاط غلیظ است.

ب ـ اصطلاحات مربوط به مصرف خارجی دارو:

انکباب: نگهداشتن عضو در معرض بخار دواهایی كه در آب یا مایع دیگری جوشانيده يا گرم كرده باشند.[1]

بَخور: دوایی است که از طریق سوزاندن بو یا دود آن به بیمار رسانده ‌شود.1

ـ بخور مرزنجوش رفع‌کنندة مضرّت هواي وبایي (عفونی) و گريزانندة حشرات و خزندگان است.

ـ بخور انیسون برای نزله‌های سرد مفید است.

استنشاق: به بيني كشيدن مايعی که بسیار سیّال و آبکی باشد.

ـ استنشاق آب جوشاندة برنجاسف (بومادران) برای زكام سودمند است.

نَشوق: دوایی که به بيني كشیده شود.

نَفوخ: دوای خشکِ ساییده‌‌ای که بدون مایع در بینی (یا گاه اعضای دیگر) دمیده می‌شود.

ـ نفوخ گل خشک شقایق برای قطع رُعاف (خون‌دماغ) سودمند است.

لخلخه: دوایی که همراه با مایعی در ظرفی ریخته شده، بر هم زده و بوی آن استشمام شود.

ـ لخلخة گلاب برای تقويت قلب و رفع غشي و بي‌هوشي و تقويت مغز و نشاط نفس مفيد است.

شمّه: دوای بوکردنی است.

ـ بویيدن ترنج مقوّي دل و مفرّح است.

ـ بویيدن سرکه برای باز کردن سدّة‌ مصفاة (انسداد در سوراخ‌های استخوان پرویزنی و سینوزیت ناشی از آن) مفید است.

دُلوك: در لغت به‌معنی ماليدن است. اصطلاحاً یعنی مالیدن سَنون روی دندان‌ها به‌وسیلة انگشت.

سَنون: دوایی که روی سطح دندان یا لثه پاشیده و مالیده شود و مقوّي جوهر دندان و لثه باشد.

ـ سنون انیسون به خصوص سوختة آن برای جلای دندان و رفع بدبویی دهان مفید است.

ـ سنون سماق برای تقویت لثه مفید است.

نکته: به‌کار بردن سنونات روی همة دندان‌ها تنها وقتی جایز است که در همة دندان‌ها یک بیماری، عام و مشترک باشد. هنگامی که بیماری فقط در یک دندان باشد به‌کار بردن سنون در سایر دندان‌ها جایز نیست.

ذَرور: داروی سایيده‌ای است که ذرّات آن به‌صورت خشک بر عضو پاشیده می‌شود.

ـ ذرور سوختة شوید مجفّف زخم‌های چركین است.

نَطول: دوایی است که جوشانيده شده و آب آن بر عضو ریخته می‌شود. پاشويه گونه‌ای نطول است.

ـ نطول مطبوخ پنج‌انگشت در سركه با روغن زيتون جهت درد و شقاق مقعد مفيد است.

طِلا: دوای مایع رقيق‌القوامی است که به عضو مالیده می‌شود و مانند ضماد نیاز به بستن ندارد.

ـ طلاي مطبوخ تره برای رفع خونریزی بواسير مفید است.

ـ طلای پنج‌انگشت با آب برای رفع درد و شقاق مقعد مفید است.

لُطوخ: به معني اندودن است. لَطوخ دوای مایعی است كه از طلا غليظ‌تر و از ضماد رقيق‌تر باشد و بر عضو مالیده و اندوده می‌شود.

ـ لطوخ خردل جهت درد دندان بي‌ورم مجرّب است.

ضِماد: دوای مايع غليظ‌القوام نرمی است که به عضو مالیده شده و سپس روی آن بسته می‌شود؛ ضماد می‌تواند با موم‌روغن يا بدون آن باشد.

ـ ضماد پختة اسفناج برای احتباس ادرار حارّ مفید است.

ـ ضماد گل بنفشه برای سردرد ناشی از تابش آفتاب مفید است.

کِماد: دوایی که پس از گرم‌کردن بر عضو بسته می‌شود مانند تکمید (کماد کردن) به سبوس گندم.

لَزوق: دوایی است که به عضو چسبانده می‌شود؛ مرهمی است که تا بهبودی جراحت به آن چسبندگی داشته باشد.

مضمضه: دوای مایعی است که در دهان گردانده می‌شود. (دهان شویه)

ـ مضمضة طبیخ سرکه با زیره و صعتر برای تسکین درد دندان نافع است.

ـ مضمضة مطبوخ سیاه‌دانه با سركه برای درد دندان بارد مفید است.

غرغره: حركت دادن دوای مایع در حلق؛ چه پس از گرداندن در حلق، بلعیده شود و چه از دهان بیرون ريخته شود.

ـ غرغرة آب‌غوره برای ورم‌های گرم حلق مفید است.

اكتحال: به چشم کشیدن دوا.[2]

قَطور: دوایی که قطره قطره در گوش، بینی یا اعضای دیگر چكانده می‌شود.

ـ قطور آب بارهنگ برای درد گوش حارّ مؤثر است.

ـ قطور آب بِهﹾ در مجرای ادرار برای جراحات مجاري بول بسیار مفيد است.

ـ قطور سه چهار قطره روغن سیاه‌دانه (تهیه شده از سیاه‌دانة بوداده درپایة روغن زیتون) در بینی جهت رفع زكام كه با عطسة بسيار باشد بسیار سودمند است.

شافه (شیاف): که شیاف مقعدی(Rectal Suppository) نوعی از آن است.

فرزجه: شیاف مهبلی و رحمی. (Vaginal Suppository)

 


[1]. اکنون در کاربرد روزمرّه، مردم به هر دو نوع این روش‌ها بخور می‌گویند. باید توجه داشت که در متون طب سنتی مفهوم بخور، رساندن دودِ دارویی از طریق سوزاندنِ دارو بوده است، گرچه به‌‌ندرت این لغت را در مورد مایعات نسوختنی (مانند سرکه) نیز به‌کار برده‌اند که مراد از آن رساندن بخار حاصل از جوشاندن آن است. به نقل کتاب تحفه حکیم مؤمن بخور سرکه برای باز کردن سدد خيشوم (انسدادهای بینی) سودمند است.

[2]. كُحل به معني سرمه، و کَحل به‌معنی سرمه کشیدن است. کحّال يعني چشم پزشک که از همین ریشه است.

محمد حمزه

محمد حمزه

E-mail: آدرس ایمیل جهت جلوگیری از رباتهای هرزنامه محافظت شده اند، جهت مشاهده آنها شما نیاز به فعال ساختن جاوا اسكریپت دارید
Login to post comments

دکتر محسن ناصری

دکتر محسن ناصری
پزشک و متخصص فارماکولوژی

استاد طب سنتی ایران

عضو هیئت علمی دانشگاه

تلفن مطب:  22865212

روزهای یکشنبه و چهارشنبه از ساعت 16 تا 20

خ شریعتی- بالاتر از حسینیه ارشاد- خ قبا

تلفن پیک دارو بعد از ویزیت:   09109104047