شنبه ، 27 فروردين 1390 ، 21:27

واژه‌ها و اصطلاحات مربوط به طعم‌ها

نوشته شده بوسیله محمد حمزه
به این مطلب رای دهید
(1 vote)

واژه‌ها و اصطلاحات مربوط به طعم‌ها:

 

چگونگی پیدایش، و ویژگی‌های طعم‌های حارّ:

تأثیر حرارت قوی در مادّة لطیف آن را حِرّیف (تند و تیز) می‌کند. (گرم‌ترین طعم مفرد)

تأثیر حرارت قوی در مادّة کثیف آن را مُرّ (تلخ) می‌کند. (گرمی کمتر از حِرّیف)

تأثیر حرارت قوی در مادّة معتدل در لطافت و کثافت، آن را مالح (شور) می‌کند. (گرمی کمتر از مرّ)

حِرّيف: يعني تند و تیز، و گزنده. طعمی است که در حین چشیدن زبان را بسیار بگزد و اجزاي آن در زبان فرو رود و موجب تفریق اجزای زبان شود. طعام‌های حرّیف به‌سبب شدت گرمی و لطافت جوهرشان به حسب مراتب خود جالی و خراشندة سطح پوست و فرو رونده در آن، مفتّح، ملطّف، مقطّع، محلّل، معفّن هستند، مانند فلفل و خردل.

مُرّ: يعني تلخ. طعمی ناگوار برای طبیعت و برهم‌زنندة طبع است که به سطح زبان نفوذ می‌كند و در آن فرو می‌رود و آن را درشت می‌سازد. طعام‌های تلخ به‌سبب حرارت و ارضیّتی که در جوهر خود دارند به‌حسب مراتبشان جالی، مقطّع، مخشّن، مرقّق، و مانع تعفّن هستند، مانند مرّ مکّی و صبر.

مالح: یعنی شور. طعمی است که بدون گزیدن بر سطح زبان نفوذ می‌کند و سطح آن را جلا می‌دهد. طعام‌های شور مفتّح، ملطّف، محلّل، جالی، مقطّع، غسل‌دهنده، مانع عفونت و مسخّن به اعتدال هستند و در دیگر افعال نزدیک به تلخی‌ها ولی ضعیف‌تر از آنها عمل می‌کنند، مانند ملح‌های مختلف از جمله نمک طعام.

چگونگی پیدایش، و ویژگی‌های طعم‌های بارد:

تأثیر برودت قوی در مادّة لطیف آن را حامض (ترش) می‌کند. (سردترین طعم مفرد بارد)

تأثیر برودت قوی در مادّة کثیف آن را عفص (گس) می‌کند. (سردی کمتر از حامض)

تأثیر برودت قوی در مادّة معتدل در لطافت و کثافت، آن را قابض می‌کند. (سردی کمتر از عفص)

حامِض: يعني ترش. ترشی طعمی است که سطح زبان را اندکی می‌گزد و در آن نفوذ می‌کند و حتی از تصوّر آن بزاق ترشح می‌شود. طعام‌های ترش به‌سبب برودت و مائیت و لطافت جوهرشان به حسب مراتب خود مبرّد ملطّف، مقطّع، نفوذ دهنده، مفتّح سدّه‌ها، مجفّف، مسکّن صفرا، مطفی حدّت خون هستند، مانند سرکه و آب میوه‌های ترش و آب ماست. ترشی‌ها برای عصب‌ها مضرّ می‌باشند.

عَفِص: یعنی زمخت و گس. طعمی است كه به‌سبب برودت خود اجزاي زبان را به‌هم می‌آورد و موجب درشتی و تکاثف و تصلّب زبان می‌شود. طعام‌های عفص به‌سبب برودت و ارضیّت و کثافت جوهر خود به حسب مراتبشان افعالی چون تبريد، تكثيف، عَصر (فشردن)، صُلب کردن، تخشین و ردع بروز می‌دهند، مانند مازو و جفت بلوط.

قابض: یعنی گیرنده. طعمی است که اجزای زبان را به‌هم می‌آورد ولی به اندازة طعم عفص آن را درشت نمی‌کند. طعام‌های قابض به‌‌سبب برودت و ارضیت جوهرشان به حسب مراتبشان مکثّف، مصلِّب (صلب‌کننده)، قابض، مجفّف، تقویت‌کنندة اشتها، و حابس اسهال هستند، مانند فوفل.

نکته: قابض در غیر طعم به معنای حابس است یعنی دوایی که به‌‌سبب به‌هم آوردن اجزای عضو مواد داخل آن را حبس می‌کند و نگه ‌می‌دارد.

چگونگی پیدایش، و ویژگی‌های طعم‌های معتدل در حرارت و برودت:

تأثیر حرارت معتدل در مادّة لطیف آن را دَسِم می‌کند. (معتدل‌ترین طعم مفرد)

تأثیر حرارت معتدل در مادّة کثیف آن را حُلو (شیرین) می‌کند. (معتدل مایل به گرم)

تأثیر حرارت معتدل در مادّة معتدل در لطافت و کثافت، آن را تَفِهْ (بی‌مزه) می‌کند. (کمی سرد، و تر)

دَسِم: یعنی چرب. هر چه سطح زبان را نرم و ملایم کند و اجزاي آن را بدون ایجاد حرارت منبسط سازد. فعل آن ترطیب و لینت بخشیدن و ارخاء و ازلاق (لغزنده کردن) است. طعام‌های دسم به‌سبب لطافت و هوائیت و مائیت جوهرشان اندکی تسخین نیز ایجاد می‌کنند که بدین سبب تا حدّی می‌توانند نضج‌دهنده باشد، مانند روغن‌های گیاهی یا حیوانی.

حُلْو: يعني شيرين. طعمی است که سطح زبان را نرم و ملایم و منبسط و مستوی (همسان و یکنواخت) می‌کند و اندكی حرارت در آن پدید می‌آورد. طعم حُلو، لذیذ و برای طبیعت مدبّره دوست‌داشتنی است و قوّة جاذبة کبد نیز آن را به‌سرعت به‌سوی خود جذب می‌کند و به آن اشتیاق دارد. طعام‌های شیرین به‌سبب اعتدال حرارت و لطافت جوهرشان به حسب مراتب خود جالی، منضج، ملیّن، مرقّق و ذوب‌کننده هستند، به خلط غالب و خون استحاله می‌یابند و اندکی تسخین ایجاد می‌کنند، مانند شکر و عسل و دوشاب انگور و توت و خرما و انجیر و انبه.

شکر سرخ و برخی انواع عسل حادّ و کهنة به‌ جوش‌آمده که بسیار شیرین هستند مخشّن سطح زبان و معطّش هستند.

تَفِهْ: بی‌مزه، طعمی است که نه چندان ناگوار باشد و نه لذیذ، نه شیرین باشد، نه تلخ، نه ترش، نه شور، نه تند، نه چرب و نه عفص. طعام‌های تفه سطح زبان را بسیار نرم و ملایم و منبسط و مستوی (همسان و یکنواخت) می‌کنند و اگر با رطوبت باشند رطوبت‌بخش، لینت‌بخش، مرخی، مسکّن عطش و حرارت، و برطرف‌کنندة خشونت و قبض، و توليدکنندة بلغم هستند.

محمد حمزه

محمد حمزه

E-mail: آدرس ایمیل جهت جلوگیری از رباتهای هرزنامه محافظت شده اند، جهت مشاهده آنها شما نیاز به فعال ساختن جاوا اسكریپت دارید
Login to post comments

دکتر محسن ناصری

دکتر محسن ناصری
پزشک و متخصص فارماکولوژی

استاد طب سنتی ایران

عضو هیئت علمی دانشگاه

تلفن مطب:  22865212

روزهای یکشنبه و چهارشنبه از ساعت 16 تا 20

خ شریعتی- بالاتر از حسینیه ارشاد- خ قبا

تلفن پیک دارو بعد از ویزیت:   09109104047